Sửa morat sách là gì? Hiệu đính bản dàn trang theo vòng để ít sót lỗi

01 Từ "morat" trong nghề in bắt nguồn từ đâu?

Trong nghề làm sách, có một câu nói vui mà người làm biên tập nào cũng từng thấm thía:
"Dù bạn có đọc đi đọc lại bản thảo cả chục lần, thì cái lỗi chính tả ngớ ngẩn nhất vẫn có thể nằm ngay ở trang đầu tiên bạn lật ra sau khi sách in xong!"

Việc đọc lại bản in thử để tìm và sửa những hạt sạn câu chữ trước khi in hàng loạt được gọi là sửa morat, hay hiệu đính kỹ thuật.

Chữ morat bắt nguồn từ tiếng Pháp "morasse", vốn chỉ tờ in thử được kéo ra từ khuôn chữ chì trong các xưởng in ngày xưa. Trước khi cho máy chạy hàng nghìn tờ, người xếp chữ và biên tập viên cầm tờ in thử ấy, dùng bút đỏ khoanh lại những con chữ bị xếp ngược, sai chính tả, mất dấu hoặc lem mực. Từ đó, việc rà soát và đánh dấu lỗi trên bản dàn trang được quen gọi là "đọc morat" hay "sửa morat".

Ngày nay, sách đã được dàn trang bằng các phần mềm như InDesign, nhưng người trong nghề vẫn dùng chữ "sửa morat" để nói về mấy việc sau:

• Người sửa morat so bản dàn PDF với bản thảo gốc để xem có chữ nào bị sót hay đoạn nào bị nhảy không.
• Người sửa morat chữa lỗi chính tả, lỗi do bộ gõ và chỉnh lại dấu câu.
• Người sửa morat xem lại vị trí ảnh minh họa, bảng biểu và số trang trong mục lục.

Bạn nên phân biệt rõ sửa morat với biên tập nội dung. Biên tập nội dung là sửa câu cú, lập luận và giọng văn trên file Word. Sửa morat là đọc dò lại trên bản dàn trang PDF, để cuốn sách khi in ra sạch lỗi nhất có thể.

02 Ba lý do khiến sách đã in xong vẫn còn sót lỗi chính tả

Trên thực tế, khâu đọc morat thường tốn nhiều thời gian nhất và cũng dễ sinh hiểu lầm nhất giữa tác giả và người dàn trang. Có ba lý do hay gặp dưới đây.

1. Góp ý được gửi rải rác bằng ảnh chụp màn hình qua Zalo

Nhiều tác giả nhận file PDF bản dàn rồi mở xem trên điện thoại. Thấy chỗ nào sai, họ chụp màn hình, lấy ngón tay khoanh một vòng đỏ rồi gửi qua Zalo kèm dòng nhắn: "Sửa giúp anh chỗ này thành chữ X nhé".
Khi hàng chục bức ảnh như thế được gửi rải rác trong nhiều ngày, tin nhắn bị trôi và người làm sách rất dễ bỏ sót vài chỗ. Đến khi cầm cuốn sách in trên tay, tác giả mới thấy những lỗi mình đã nhắc vẫn còn nguyên.

2. Hai bên nhầm số trang của file PDF với số trang in dưới chân sách

Đây là nhầm lẫn rất hay gặp ở người lần đầu làm sách. Tác giả mở file PDF trên máy tính và nhắn: "Trang 25 dòng thứ 3 có lỗi chính tả". Có điều, "25" ở đây là vị trí của trang trong file PDF, đếm luôn cả bìa trước, hai trang lót trắng, trang ghi thông tin xuất bản và phần mục lục.

Người dàn trang thì lại mở đúng trang mang số 25 ở chân trang, và thấy một đoạn văn chẳng liên quan gì, bởi trang in số 25 trong ví dụ này là trang thứ 31 khi đếm trong file PDF.
Mỗi bên đang nhìn một trang khác nhau, nên việc tìm lỗi mất công, có khi còn sửa nhầm chỗ.

3. Tác giả viết thêm hoặc xóa cả đoạn dài khi sách đã dàn trang xong

Đọc bản dàn trang, đôi khi tác giả nảy ra ý mới và muốn chèn thêm năm, bảy dòng vào giữa một chương.
Khi đoạn văn ấy được thêm vào, chữ ở tất cả các trang phía sau sẽ bị xô đi:

• Tiêu đề chương vốn nằm ở đầu trang bị đẩy tụt xuống chân trang trước.
• Ảnh minh họa bị đẩy sang trang sau, không còn nằm cạnh đoạn văn nói về nó.
• Số trang trong mục lục bị lệch, và tổng số trang có thể không còn chia tròn theo tay sách (mỗi tay thường 16 trang) mà nhà in cần để in và gấp.

03 Ba vòng sửa morat giúp lỗi được bắt dần qua từng lượt

Để giữ chất lượng bản thảo mà không làm rối tiến độ, việc sửa morat thường được chia làm ba vòng chính. Ba vòng chỉ là cách chia cho gọn việc, còn ở Vylink Books bạn sửa bao nhiêu vòng cũng được.

1. 01Bản dàn trang lần 1VÒNG 1: Đọc toàn bộ và sửa lỗi chính tả
2. 02Bản dàn trang lần 2VÒNG 2: Soát lại chỗ đã sửa, chỉnh khoảng cách dòng
3. 03Bản dàn trang lần 3VÒNG 3: Chốt nội dung lần cuối và duyệt in

Ở vòng 1 (morat 1), bạn đọc cả cuốn sách từ đầu đến cuối để tìm chữ sai, dấu câu sai, tên riêng viết nhầm, đồng thời xem các tiêu đề chương, mục đã đúng chưa.

Ở vòng 2 (morat 2), khi người phụ trách đã sửa xong những chỗ bạn ghi ở vòng 1, bạn đối chiếu lại xem từng chỗ đã được sửa đúng chưa. Người phụ trách cũng chỉnh lại khoảng cách giữa các chữ và các dòng để trang sách đều đặn.

Vòng 3 (morat 3) là vòng chốt nội dung trước khi duyệt in. Hai bên cùng dò lại trang bản quyền, mục lục, giá bìa, mã ISBN và số quyết định xuất bản. Mọi thứ khớp rồi bạn mới bấm xác nhận duyệt in.

04 Vài kinh nghiệm giúp bạn đọc duyệt bản dàn trang ít sót lỗi

Để việc đọc morat nhanh hơn và ít sót hơn, bạn có thể thử mấy cách dưới đây.

1. Bạn gom mọi chỗ cần sửa vào một lần gửi.
   Bạn nên đọc hết một lượt, ghi các chỗ cần sửa vào một danh sách, hoặc dùng tính năng ghi chú (Note, Highlight) trên file PDF bằng Acrobat Reader. Đọc được hai trang đã nhắn sửa một lần thì rất dễ rối.
2. Bạn chọn từ thay thế có độ dài gần bằng từ cũ.
   Nếu muốn đổi một từ chưa ưng, bạn nên chọn từ mới dài xấp xỉ từ cũ. Như vậy dòng chữ không bị dài ra đến mức rơi chữ xuống dòng dưới, và trang sách giữ được bố cục ban đầu.
3. Bạn đọc to thành tiếng, hoặc đọc ngược từng câu.
   Người viết thường đọc lướt qua chính lỗi của mình, vì trí nhớ cứ lặng lẽ lấp vào chỗ sai bằng chữ mà mình định viết. Khi bạn đọc to từng câu, hoặc đọc ngược từ câu cuối trang lên câu đầu trang, những chữ sai dấu hay lỗi do bộ gõ sẽ lộ ra rõ hơn nhiều.

05 Vylink Books làm khâu sửa morat như thế nào?

Ở Vylink Books, khâu sửa morat được làm theo cách để bạn ghi chú dễ và người phụ trách không bỏ sót chỗ nào.

Mỗi lần có bản dàn mới, bạn mở đường link riêng, đọc và ghi chú ngay trên trang sách điện tử. Mỗi ghi chú được gắn đúng vào trang bạn đang xem, kèm cả số trang in lẫn số trang PDF, nên hai bên không còn nhầm trang.

Khâu sửa morat nằm sẵn trong dịch vụ: không giới hạn số vòng, không thu thêm phụ phí. Với mỗi đợt góp ý, người phụ trách gửi lại bản sửa trong 1 đến 2 ngày làm việc, để cuốn sách được rà kỹ trước khi đem in.

06 Câu hỏi thường gặp

07 Bắt đầu chuẩn bị cuốn sách của bạn ngay từ hôm nay

Khi cách làm việc rõ ràng ngay từ đầu, bạn sẽ bớt lo những lỗi lọt vào sách in, và có thể tự tin gửi tặng cuốn sách đến người thân, bạn bè.

Nếu bạn muốn chuẩn bị ngay từ bây giờ, bạn có thể đọc Cẩm nang tự xuất bản sách lần đầu, nơi các bước được vẽ thành sơ đồ năm bước dễ theo dõi.

Muốn bản thảo sạch sẽ ngay từ lúc gõ, bạn tải file Word mẫu của Vylink Books về rồi viết thẳng vào đó. Viết xong, đưa file vào công cụ ước lượng số trang từ file Word để nắm trước sách sẽ dày chừng nào và chi phí dự kiến ra sao.