01 Vì sao bìa sách quan trọng đến vậy
Ai cũng từng nghe "đừng đánh giá cuốn sách qua trang bìa". Vậy mà khi đứng trước kệ sách hay lướt điện thoại, hầu hết chúng ta vẫn nhìn bìa trước. Chỉ vài giây là người xem quyết định có cầm cuốn sách lên hay lướt qua. Bìa sách là người bán hàng không nói lời nào, nhưng làm việc nhiều nhất cho cuốn sách của bạn.
Cần phân biệt rõ: thiết kế một ảnh bìa để đăng Facebook khác hẳn thiết kế bìa sách để in. Ảnh trên mạng là một hình phẳng. Bìa in thì phải ôm trọn khối ruột sách có độ dày thật. Người làm bìa in vì vậy phải tính tới kích thước trang, độ xốp của giấy ruột, sai số khi dao xén cắt và cả những quy định bắt buộc từ phía nhà xuất bản.
02 Bản bìa trải rộng gồm những phần nào
Khi làm trong Illustrator hay InDesign, người thiết kế không vẽ từng mặt bìa riêng lẻ. Toàn bộ bìa nằm trên một bản trải rộng (full spread) liền khối, đọc từ trái sang phải như bảng dưới đây (với bìa mềm có tay gập):
| Tay gập sau | Bìa 4 (bìa sau) | Gáy sách | Bìa 1 (bìa trước) | Tay gập trước |
|---|
Ở cả bốn cạnh ngoài cùng của bản trải rộng đều phải chừa bù xén 2 mm.
Từng phần có nhiệm vụ riêng:
- Bìa 1 (bìa trước) là gương mặt của cuốn sách. Ở đây có tên sách, gồm tên chính và tên phụ nếu có, tên tác giả, logo nhà xuất bản liên kết và hình ảnh gợi ra nội dung.
- Gáy sách là phần lưng sách, thứ duy nhất người ta nhìn thấy khi sách xếp trên giá. Gáy thường mang tên sách, tên tác giả và logo nhà xuất bản ở kích thước nhỏ. Gáy rộng bao nhiêu phụ thuộc vào số trang và loại giấy ruột.
- Bìa 4 (bìa sau) giúp người đọc ra quyết định mua. Mặt này thường có:
- một câu hỏi gợi mở hoặc đoạn trích ngắn;
- phần tóm tắt nội dung chính;
- lời nhận xét của chuyên gia hay người có tên tuổi, dân trong nghề gọi là blurb;
- khung bắt buộc cho mã vạch ISBN và giá bán niêm yết bằng tiền đồng.
- Tay gập chỉ có ở bìa mềm có tay gập, mỗi bên rộng chừng 7 đến 8 cm. Tay gập trước hay dùng để in ảnh và vài dòng về tác giả. Tay gập sau dành cho lời cảm ơn hoặc giới thiệu các cuốn sách khác. Nhiều người đọc còn dùng tay gập làm dấu trang.
- Bù xén là phần hình nền vẽ lấn ra ngoài mép thêm 2 mm ở bốn cạnh ngoài, và không được bỏ qua. Dao xén có lệch một chút thì nhờ phần tràn này, mép sách vẫn không lộ đường viền trắng.
03 Tính độ dày gáy sách cho đúng tới từng milimét
Trong cả bản bìa, gáy là chỗ dễ sai nhất và sai thì lộ ngay. Chỉ lệch một hai milimét đã nhìn thấy rõ trên sách thành phẩm:
- Gáy tính hẹp hơn thực tế: chữ trên gáy lấn sang mặt trước hoặc mặt sau, trông méo mó.
- Gáy tính rộng hơn thực tế: bìa bị lỏng, nhăn nếp khi máy vào keo nhiệt ở lưng sách.
Công thức tính như sau:
Độ dày gáy (mm) = (số trang ruột ÷ 2) × độ dày mỗi tờ giấy (mm) + độ dày bìa (bìa mềm khoảng 0,6 mm, bìa cứng khoảng 3,5 mm)
(Lý do chia đôi số trang: một tờ giấy in hai mặt, tức là mang hai trang.)
Độ dày mỗi tờ tùy loại giấy ruột bạn chọn. Dưới đây là thông số hay dùng ở các xưởng in, kèm ví dụ ruột sách 200 trang:
| Loại giấy ruột | Gáy ruột 200 trang (ước tính) | Định lượng | Độ dày mỗi tờ |
|---|---|---|---|
| Giấy Bãi Bằng | Khoảng 8,8 mm | 70 gsm | 0,088 mm |
| Giấy Fort trắng | Khoảng 9,8 mm | 80 gsm | 0,098 mm |
| Giấy Fort kem chống lóa | Khoảng 10,8 mm | 80 gsm | 0,108 mm |
| Giấy couche nhẵn mịn (in màu) | Khoảng 11,5 mm | 120 gsm | 0,115 mm |
Ví dụ: Sách 200 trang in giấy Bãi Bằng có ruột dày 8,8 mm. Thêm 0,6 mm bìa mềm, gáy sẽ là 9,4 mm. Người làm bìa mà không hỏi xưởng in về loại giấy, chỉ ước chừng bằng mắt, thì gáy sách in ra rất dễ lệch.
04 Ba thông tin bắt buộc trên bìa
Bìa sách là một tác phẩm thị giác, nhưng cũng phải tuân thủ quy định của cơ quan quản lý xuất bản. Ba thông tin sau cần nằm đúng vị trí:
- Logo và tên nhà xuất bản: đặt ở phía dưới bìa trước, và ở chân gáy nếu gáy đủ chỗ. Kích thước logo làm đúng quy cách nhà xuất bản liên kết đưa ra.
- Mã vạch và mã số ISBN: bắt buộc nằm ở góc dưới bên phải bìa sau. Để máy quét đọc dễ, mã vạch nên là nét đen trên nền trắng, tránh đặt chồng lên vùng ảnh tối.
- Giá bìa: in sát bên mã vạch, ghi bằng tiền đồng (chẳng hạn
Giá: 120.000 đ). Theo luật, sách bán ra thị trường phải ghi rõ giá bìa.
05 Gia công bìa: bền hơn và đẹp hơn
Bìa thường in màu trên giấy couche định lượng 200 đến 300 gsm. Sau khi in, xưởng in làm thêm vài công đoạn để tăng độ bền và vẻ đẹp:
- Cán màng: gần như cuốn nào cũng có, giúp bảo vệ mặt bìa.
- Màng mờ: mặt bìa mịn, màu dịu mắt, không bị lóa đèn, ít dính dấu tay và chống nước nhẹ. Đa số sách văn học, sách kỹ năng chọn loại này.
- Màng bóng: mặt bìa bóng, màu tươi hơn, hợp sách thiếu nhi và sách nấu ăn.
- Ép kim: dùng khuôn nhiệt ép lớp nhũ kim loại (vàng, bạc hoặc đồng) lên tên sách hay họa tiết chính, tạo điểm nhấn sang trọng.
- Phủ UV định hình: phết một lớp vec-ni bóng trong lên chữ tựa hoặc hoa văn trên nền màng mờ. Nghiêng sách dưới đèn, các chi tiết ấy ánh lên rõ rệt.
- Dập nổi, dập chìm, bìa áo rời: thêm vẻ trang nhã cho cuốn sách. Dập nổi tạo gờ nhô lên, dập chìm tạo vết lõm trên mặt bìa nhờ khuôn ép, còn bìa áo rời là một lớp bìa bọc thêm phía ngoài.
Trừ cán màng, các khâu ép kim, phủ UV định hình, dập nổi, dập chìm và bìa áo rời đều là tùy chọn, nếu tác giả có nhu cầu thì tính thêm phí gia công.
Câu hỏi thường gặp
Sách 200 trang thì gáy dày bao nhiêu?
Tùy loại giấy ruột. Với giấy Bãi Bằng 70 gsm, ruột 200 trang dày khoảng 8,8 mm, cộng 0,6 mm bìa mềm thì gáy khoảng 9,4 mm. Nếu dùng Fort kem chống lóa 80 gsm, riêng phần ruột đã khoảng 10,8 mm.
Bìa sách cần chừa bù xén bao nhiêu?
Chừa 2 mm ở cả bốn cạnh ngoài của bản bìa trải rộng. Phần hình nền vẽ tràn ra vùng này để khi dao xén lệch một chút, mép sách vẫn không lộ viền trắng.
Mã vạch ISBN đặt ở đâu trên bìa?
Mã vạch và mã số ISBN bắt buộc nằm ở góc dưới bên phải bìa sau, giá bìa in ngay bên cạnh bằng tiền đồng. Nên để mã vạch nét đen trên nền trắng và không đặt đè lên vùng ảnh tối để máy quét đọc dễ.
Thiết kế bìa sách tại Vylink Books giá bao nhiêu?
Thiết kế bìa được tính riêng, từ 1.000.000đ đến 2.800.000đ tùy kiểu bìa. Nếu muốn, bạn cũng có thể tự chuẩn bị file bìa.
06 Làm bìa sách cùng Vylink Books
Một bìa sách đạt cần cả mắt thẩm mỹ lẫn hiểu biết về in ấn. Ở Vylink Books, người làm bìa trao đổi thẳng với xưởng in để tính đúng gáy tới từng milimét, chừa đủ bù xén và đặt mã vạch đúng vị trí. Thiết kế bìa được tính riêng, từ 1.000.000đ đến 2.800.000đ tùy kiểu bìa, hoặc bạn có thể tự chuẩn bị file bìa.
Bạn đang hoàn thiện bản thảo và muốn biết gáy sẽ dày chừng nào, làm sách tốn khoảng bao nhiêu? Hãy tải file Word lên công cụ tính giá in sách trực tuyến để xem số trang dự kiến và chi phí. Nếu chưa bắt tay vào gõ, file Word mẫu giúp bạn soạn đúng định dạng ngay từ đầu. Và để thấy khâu thiết kế bìa đứng ở bước nào trong cả hành trình, bạn có thể xem sơ đồ năm bước trong Cẩm nang tự xuất bản sách lần đầu.