Ai thường nhờ chúng tôi viết hộ một cuốn sách
Có những người mang trong mình cả một kho chuyện đáng kể, nhưng cầm bút lên thì không biết viết câu đầu tiên ra sao. Có người biết viết, nhưng công việc không cho họ vài tháng liền ngồi gõ máy. Chắp bút sinh ra cho cả hai trường hợp ấy.
Hiểu đơn giản: người chắp bút của Vylink Books ngồi nghe bạn kể, ghi lại, rồi sắp xếp những gì bạn kể thành một bản thảo đọc được từ trang đầu tới trang cuối. Câu chuyện, ý tưởng, kinh nghiệm vẫn là của bạn. Phần việc của người viết là đặt chúng vào đúng chỗ, giữ mạch kể liền lạc và trình bày theo quy cách một cuốn sách. Trên cuốn sách in ra, chỉ có tên bạn là tác giả.
Những cuốn sách người ta hay đặt viết nhất:
| Loại sách | Thường do ai đặt viết |
|---|---|
| Hồi ký, tự truyện | Các cụ, các bác lớn tuổi, cựu chiến binh, thầy cô đã nghỉ hưu, hay bất cứ ai muốn để lại chuyện đời mình và đôi lời nhắn nhủ cho con cháu |
| Gia phả, sử dòng họ | Gia đình, dòng họ muốn ghi lại gốc gác, công đức tổ tiên, các chi các nhánh và nếp nhà để truyền về sau |
| Sách chuyên môn, sách đúc kết kinh doanh | Chủ doanh nghiệp, nhà sáng lập, bác sĩ, giảng viên, chuyên gia tài chính, luật sư: giàu vốn thực tế nhưng quá bận để tự ngồi viết hàng tháng |
| Sách kỹ năng, cách làm nghề | Người trong nghề muốn gói phương pháp riêng thành tài liệu cho học trò hoặc đồng nghiệp cùng ngành |
| Kỷ yếu, sử cơ quan và doanh nghiệp | Đơn vị sắp kỷ niệm 5 năm, 10 năm hay 20 năm thành lập, cần một cuốn sách ghi dấu chặng đường và làm quà cho nhân viên, đối tác |
| Tản văn, ghi chép hành trình | Người hay đi đây đi đó, có sẵn nhiều trang ghi chép lẻ tẻ và muốn gom thành một tập có đầu có đuôi |
Tên trên bìa và chuyện riêng: bốn điều chúng tôi cam kết
Trước khi hỏi bạn câu chuyện đầu tiên, chúng tôi nói rõ chuyện đứng tên và chuyện giữ kín, vì đó là hai điều người đặt viết sách lo nhất.
- Chỉ một người đứng tên tác giả là bạn. Tên bạn nằm trên bìa, trên trang bản quyền và trong bộ hồ sơ nộp nhà xuất bản. Người chắp bút chỉ là người chép lại và diễn đạt theo đúng ý bạn.
- Có hợp đồng dịch vụ ký trước khi làm. Trong đó ghi mọi quyền với cuốn sách thuộc về bạn. Người viết không đòi ghi tên đồng tác giả, cũng không đòi bất kỳ quyền lợi nào khác từ tác phẩm.
- Có cam kết bảo mật bằng văn bản. Chuyện gia đình, chuyện làm ăn, các con số và toàn bộ băng ghi âm phỏng vấn đều thuộc phạm vi cam kết này.
- Tư liệu nằm trong kho riêng của dự án. Băng ghi âm, sổ ghi chép và các bản nháp được giữ 180 ngày tính từ lúc bàn giao. Muốn xóa sớm hơn hay cất lâu hơn, bạn chỉ cần dặn người phụ trách.
Chi phí và thời gian để có một bản thảo
Giá một cuốn sách chắp bút tùy thuộc vào bốn thứ: thể loại, độ dày (đếm theo số chữ hoặc số trang), bao nhiêu buổi phỏng vấn và khối lượng tư liệu cần xử lý. Mức tham khảo hiện nay:
| Loại sách | Độ dày | Mức phí |
|---|---|---|
| Hồi ký gia đình, dòng họ | 150–200 trang | 35.000.000đ – 45.000.000đ |
| Sách chuyên môn, sách kinh doanh | 200–260 trang | 55.000.000đ – 75.000.000đ |
| Kỷ yếu cơ quan, doanh nghiệp | tùy dự án | từ 65.000.000đ |
Với sách chuyên môn và sách kinh doanh, mức phí trên đã tính cả phần làm hồ sơ xin phép xuất bản và mã ISBN. Riêng phí đọc thẩm định là khoản nhà xuất bản thu, được báo riêng.
Về số buổi gặp: hồi ký gia đình thường xong trong 6–8 buổi phỏng vấn, sách chuyên môn hay sách kinh nghiệm quản trị cần khoảng 8–12 buổi. Tính trọn cuốn, phần lớn dự án kéo dài 60–90 ngày làm việc; sách càng dày, hoặc bạn đọc duyệt các chương càng lâu, thì thời gian càng dài.
Thanh toán chia làm hai lần, đều qua mã VietQR: lần đầu 50% lúc ký hợp đồng và chốt dàn ý, lần sau 50% khi bạn nhận bản thảo đã hoàn chỉnh. Từng khoản đều được ghi trong hợp đồng, hai bên thống nhất trước rồi mới bắt tay vào việc.
Đường đi của một cuốn sách chắp bút
Toàn bộ công việc gồm bảy chặng. Bốn chặng đầu là viết, chặng năm là gọt giũa, hai chặng cuối là đưa bản thảo thành sách in.
1 Bước 1 Buổi gặp đầu tiên và bộ khung các chương
Người phụ trách hỏi bạn mấy chuyện cốt lõi: vì sao bạn muốn có cuốn sách này, ai sẽ đọc nó, điều quan trọng nhất bạn muốn gửi gắm và sách dự kiến dày cỡ nào. Từ những câu trả lời đó, chúng tôi dựng khung sách theo từng chương, ghi sẵn mỗi chương cần đào sâu những ý nào, những câu chuyện nào.
2 Bước 2 Những buổi kể chuyện có ghi âm
Lịch phỏng vấn do hai bên cùng hẹn; gặp mặt hay gọi qua mạng đều được. Người viết mang theo danh sách câu hỏi gợi nhớ, ghi âm cả buổi, sau đó gõ lại thành văn bản. Ảnh cũ, giấy tờ, bản đồ hay sơ đồ (nếu có) cũng được thu về và sắp vào đúng chương sẽ dùng tới.
3 Bước 3 Một chương mẫu để chốt giọng văn
Trước khi viết cả cuốn, người viết hoàn thành một chương tiêu biểu để bạn đọc. Chương này là chỗ hai bên chốt với nhau cách xưng hô, độ dài câu và không khí chung của sách: mộc mạc, ấm áp hay gọn gàng, mạch lạc. Bạn chưa gật đầu với chương mẫu thì các chương sau chưa được viết.
4 Bước 4 Viết tới đâu, bạn duyệt tới đó
Các chương được gửi dần, chương nào xong thì bạn nhận chương ấy. Bạn ghi chỗ muốn thêm ý, chỗ muốn bỏ bớt, chỗ kể chưa đúng sự thật. Cách làm này giúp bạn lúc nào cũng nắm được sách đã tới đâu, nội dung bám sát đời thật của bạn, và không có cảnh dồn cả núi chỗ sửa vào tuần cuối.
5 Bước 5 Rà trọn cuốn từ đầu tới cuối
Đủ các chương rồi, người phụ trách đọc lại cả bản thảo một lượt: bắt lỗi chính tả, lỗi câu, soát cho tên người, mốc sự kiện và cách gọi tên sự vật thống nhất khắp cuốn, kiểm lại từng chú thích chân trang. Sau lượt rà này, bạn đọc toàn bộ thêm một lần nữa rồi mới chuyển sang dàn trang.
6 Bước 6 Dàn trang và làm bìa
File Word đã chốt được dàn trên InDesign, công cụ dàn trang quen thuộc của ngành in, theo một khổ sách phổ biến. Ảnh tư liệu được xử lý cho đủ nét 300 DPI khi lên máy in. Bìa được thiết kế riêng, bám theo nội dung cuốn sách.
7 Bước 7 Giấy phép, mã ISBN và in sách
Chúng tôi lập hồ sơ gửi nhà xuất bản phù hợp (NXB Văn học, NXB Dân Trí, NXB Phụ nữ Việt Nam, NXB Công Thương và các nhà xuất bản khác) để nhà xuất bản đọc duyệt nội dung, ra quyết định xuất bản, rồi đăng ký mã ISBN và mã vạch. Có giấy phép trong tay, sách mới được đem in, đóng cuốn kỹ và chuyển về địa chỉ nhà bạn.
Hỏi đáp về chắp bút
Người viết hộ có được đứng tên chung trên sách không?
Không. Chuyện trong sách là chuyện của bạn, kinh nghiệm là của bạn, nên tác giả đứng tên duy nhất là bạn. Người chắp bút chỉ làm cho lời kể trôi chảy hơn và đã cam kết không ghi tên, không đòi quyền tác giả với cuốn sách.
Tôi chưa từng viết lách, ăn nói cũng không lưu loát thì làm được không?
Làm được. Bạn không phải soạn trước điều gì. Người viết sẽ hỏi từng câu gợi để bạn nhớ dần chuyện cũ, bạn cứ kể như đang ngồi chuyện trò bên ấm trà. Câu chữ dài ngắn, sắp chuyện nào trước chuyện nào là phần người viết lo.
Làm thế nào để đọc lên vẫn thấy đúng là mình kể?
Nhờ chương mẫu ở bước 3. Chương này được viết từ mấy buổi trò chuyện đầu, bạn đọc rồi nhận xét chữ nào chưa giống cách mình nói, cách xưng hô nào nghe lạ. Sửa cho tới khi bạn đọc thấy đúng giọng mình, người viết mới viết sang chương khác.
Nếu tôi đọc chương mẫu mà vẫn thấy chưa hợp?
Bạn có hai lựa chọn: đề nghị người phụ trách đổi một người viết khác hợp giọng hơn, hoặc giữ người viết hiện tại và để họ viết lại theo hướng khác, tới khi bạn ưng thì thôi.
Những chuyện riêng tôi kể ra có ai biết không?
Mọi điều bạn kể đều thuộc phạm vi cam kết bảo mật đã ký từ đầu. Sách chỉ đưa vào những gì bạn đồng ý. Chuyện nào bạn dặn giữ lại thì không có mặt trong sách và cũng không được kể cho người ngoài.
Tôi ở tỉnh khác hoặc ở nước ngoài thì phỏng vấn kiểu gì?
Hai bên gọi qua Google Meet hoặc Zalo, buổi nói chuyện vẫn được ghi âm như khi gặp trực tiếp. Từng chương bản thảo gửi cho bạn qua email hoặc qua một đường link riêng, nên ở xa mấy bạn cũng đọc và góp ý được.
Viết xong rồi, Vylink Books có làm tiếp phần in không?
Có. Sau bản thảo, chúng tôi nhận luôn phần dàn trang InDesign, thiết kế bìa, xin giấy phép tại nhà xuất bản phù hợp, đăng ký mã ISBN và in sách, giao tới tận tay bạn.
Bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện ngắn
Nhiều người ấp ủ chuyện ra sách mấy năm trời chỉ vì không biết gõ cửa ở đâu. Bạn để lại thông tin, người phụ trách sẽ gọi lại, nghe bạn phác qua cuốn sách mình muốn có, rồi cùng bạn tính chi phí và thời gian.