Quy trình tự xuất bản sách ở Việt Nam: 6 bước từ bản thảo tới tay người đọc

Hiểu đúng thế nào là tự xuất bản sách tại Việt Nam

Ngày nay, tự xuất bản đã trở thành một lựa chọn quen thuộc với nhiều tác giả, chuyên gia, giảng viên và người viết tự do tại Việt Nam. Thay vì gửi bản thảo cho công ty sách rồi chờ nhiều tháng xem có được chọn hay không, bạn được tự quyết mọi việc cho cuốn sách của mình: nội dung, cách dàn trang, bìa sách, số lượng in, giá bán và cách đưa sách tới người đọc.

Tuy vậy, ở Việt Nam, hoạt động xuất bản chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của Luật Xuất bản. Khác với một số nước cho phép cá nhân tự in và lưu hành sách, ở nước ta mọi cuốn sách muốn được lưu hành hợp pháp đều phải thông qua hình thức liên kết xuất bản với một nhà xuất bản được Nhà nước cấp phép hoạt động.

Một quy trình tự xuất bản làm đúng cả về thẩm mỹ lẫn pháp lý thường gồm 6 bước, được trình bày lần lượt dưới đây.

Bước 1: hoàn thiện bản thảo và biên tập câu chữ

Bản thảo vừa gõ xong trên máy tính mới chỉ là phần nguyên liệu đầu tiên. Để qua được khâu thẩm định của nhà xuất bản và đến tay người đọc một cách mạch lạc, bản thảo cần được rà lại ở hai tầng.

Tầng thứ nhất là biên tập cấu trúc. Bạn đọc lại toàn bộ mạch ý của cuốn sách, xem các luận điểm có nối với nhau hợp lý không và các chương có được chia cân đối không. Những đoạn lặp ý hoặc viết lan man nên được rút gọn để người đọc không bị lạc giữa chừng.

Tầng thứ hai là hiệu đính câu chữ và chính tả. Bạn soát lỗi ngữ pháp, lỗi gõ dấu, thống nhất cách viết thuật ngữ chuyên môn và tên riêng nước ngoài. Nếu cuốn sách có trích số liệu nghiên cứu, sự kiện lịch sử hay văn bản pháp luật, bạn nên đối chiếu lại với nguồn gốc để từng con số, từng ngày tháng đều chính xác.

Bạn nên gom toàn bộ bản thảo vào một file Word duy nhất và gán kiểu đề mục (Heading) có sẵn của Word cho mọi tên chương, tên mục, đừng chỉ bôi đậm hay phóng to chữ bằng tay. Việc nhỏ này giúp khâu dàn trang về sau nhanh hơn và ít sai sót hơn hẳn.

Bước 2: thiết kế bìa và dàn trang ruột sách theo đúng chuẩn in

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần căn lề trong Microsoft Word rồi xuất file PDF là đã có thể mang sang nhà in. Thực ra, Word là phần mềm soạn thảo văn phòng, nên không đáp ứng được những yêu cầu kỹ thuật khắt khe của in công nghiệp.

Ở khâu dàn trang ruột sách, bản thảo được đưa vào InDesign, phần mềm dàn trang chuyên dụng của nghề in. Người phụ trách đặt lề trong đủ rộng để chừa phần dán keo ở gáy, đặt lề ngoài và khoảng bù xén (phần mép giấy sẽ bị cắt đi khi đóng sách), căn khoảng cách chữ cho đều, xử lý những dòng lẻ bị rơi xuống đầu trang sau và chuyển toàn bộ màu sang hệ CMYK dùng cho in.

Ở khâu thiết kế bìa, bìa sách khi mở phẳng ra là một tấm liền, trên đó có bìa trước, bìa sau, gáy sách, và thêm hai tai gập nếu sách có tai. Gáy sách phải được đo theo độ dày thật của giấy ruột. Bìa cần nói đúng tinh thần của cuốn sách, đồng thời sắp xếp hài hòa tên sách, tên tác giả, logo nhà xuất bản và mã vạch ở đúng vị trí quy định.

Bước 3: ký liên kết với nhà xuất bản, lấy mã số ISBN

Theo Luật Xuất bản, một cá nhân không thể tự cấp phép xuất bản cho sách của mình. Bạn cần làm thủ tục liên kết với một nhà xuất bản phù hợp với thể loại cuốn sách.

Một bộ hồ sơ liên kết xuất bản hoàn chỉnh thường gồm những giấy tờ sau:

1. Bản thảo hoàn chỉnh, đã qua biên tập và hiệu đính câu chữ.
2. Văn bản đề nghị liên kết xuất bản, ghi rõ thể loại, số lượng in dự kiến và đối tượng người đọc.
3. Bản sao có chứng thực giấy tờ tùy thân của tác giả, là thẻ căn cước hoặc hộ chiếu còn thời hạn.
4. Giấy tờ chứng minh quyền tác giả hợp pháp, cần có khi sách là sách dịch hoặc có đồng tác giả.

Sau khi nhận hồ sơ, nhà xuất bản làm việc theo trình tự sau. Trước hết, biên tập viên phía nhà xuất bản đọc kỹ nội dung bản thảo theo quy định của Luật Xuất bản. Nội dung đạt thì nhà xuất bản gửi đăng ký kế hoạch xuất bản với Cục Xuất bản, In và Phát hành, cơ quan quản lý nhà nước thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Sau khi Cục xác nhận đăng ký, quyết định xuất bản được giám đốc nhà xuất bản ký, cuốn sách nhận mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) cùng mã vạch. Dãy số này sẽ được in ở trang bản quyền và ở bìa sau của cuốn sách.

Thủ tục này thường mất từ 15 đến 25 ngày làm việc, tùy thể loại sách và lịch đọc duyệt của từng nhà xuất bản.

Bước 4: duyệt cuốn in mẫu trước khi chạy cả đợt

Có quyết định xuất bản trong tay, file dàn trang cũng đã đạt chuẩn, cuốn sách chuyển sang khâu in để thành cuốn sách thật.

Trước khi chạy máy in cả đợt, bạn nên được xem một cuốn in mẫu. Với mọi đơn in từ 300 cuốn trở lên, Vylink Books tặng bạn một cuốn in mẫu. Cuốn sách này giúp bạn tận mắt kiểm tra độ rõ của chữ in, độ dày gáy sách và màu bìa so với bản thiết kế trên màn hình.

Về công nghệ in, in kỹ thuật số hợp với đơn nhỏ, từ 50 đến dưới 500 cuốn. Cách in này nhanh và không tốn tiền làm bản kẽm, nên rất hợp để thăm dò người đọc hoặc in sách lưu niệm cho gia đình. In offset công nghiệp hợp khi bạn in từ 500 cuốn trở lên. Với số lượng lớn, giá mỗi cuốn giảm đi nhiều và màu các trang in đều nhau. Khi in nhiều, phần gia công bìa như ép kim hay phủ UV chia ra mỗi cuốn cũng nhẹ hơn. Những kiểu gia công này là tùy chọn, nếu tác giả có nhu cầu thì tính thêm phí gia công.

Về giấy in, sách chỉ có chữ thường dùng giấy xốp nhẹ hoặc giấy Fort màu kem ngà, đọc lâu không mỏi mắt. Sách có nhiều tranh ảnh hay hình minh họa màu nên dùng giấy couche trắng mịn để ảnh lên màu tươi.

Về chi phí, lấy ví dụ một cuốn bìa mềm, ruột in một màu, dày từ 100 đến 300 trang: đơn dưới 100 cuốn có giá khoảng 23.000–39.000đ mỗi cuốn; đơn từ 100 đến 499 cuốn khoảng 15.500–26.500đ mỗi cuốn; đơn từ 500 cuốn trở lên khoảng 10.750–18.250đ mỗi cuốn. Ở Gói 3, từ lúc bạn duyệt bản in mẫu, nhà in thường cần 10 – 15 ngày làm việc để in và đóng xong sách.

Bước 5: nhận quyết định phát hành trước khi đưa sách ra thị trường

Nhiều tác giả nghĩ rằng sách in xong là có thể mang đi bán ngay. Theo quy định, sách in xong vẫn còn phải qua một bước kiểm tra nữa.

Sách in xong được nhà xuất bản kiểm tra thành phẩm và đối chiếu với bản thảo đã được duyệt. Khi mọi thứ đạt yêu cầu về kỹ thuật và pháp lý, giám đốc phía nhà xuất bản mới ký quyết định phát hành. Kể từ lúc đó, cuốn sách của bạn mới chính thức được lưu hành, bày bán và quảng bá công khai trên cả nước.

Bước 6: giới thiệu và đưa sách đến tay bạn đọc

Khi cuốn sách đã có đủ giấy tờ hợp lệ, bạn có thể bắt đầu giới thiệu sách rộng rãi tới người đọc.

Kênh bán nên mở đầu tiên là các mối quan hệ của chính bạn: trang cá nhân, Zalo, cộng đồng nghề nghiệp, đồng nghiệp và đối tác thân thiết. Với sách chuyên ngành hay sách chia sẻ kinh nghiệm, kênh này thường bán được khá nhiều sách, và bạn không phải chia chiết khấu cho bên nào.

Bạn cũng có thể mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử để tới được người đọc ở những tỉnh xa, nhờ dịch vụ giao hàng và thu tiền tận nhà của sàn. Phí sàn thường từ 10% đến 17% giá bán, tùy sàn và ngành hàng.

Nếu in từ 1.000 cuốn trở lên, bạn có thể liên hệ gửi sách vào các chuỗi nhà sách lớn. Bạn chỉ cần tính trước rằng các nhà sách thường giữ lại một phần khá lớn, từ 40% đến 55% giá bìa.

Câu hỏi thường gặp

Cùng Vylink Books hoàn thiện cuốn sách của bạn

Phần nội dung là của bạn. Phần kỹ thuật, giấy tờ và in ấn cần người làm cẩn thận từng khâu, và đó là việc Vylink Books nhận về mình.

Ba việc bạn có thể làm ngay từ bây giờ:

• Soạn bản thảo trên file Word mẫu để các đề mục, khổ chữ khớp với khâu dàn trang ngay từ đầu.
• Xem Cẩm nang tự xuất bản sách lần đầu: sơ đồ 5 bước kèm hướng dẫn chi tiết cho từng việc.
• Tải file bản thảo lên công cụ tính giá để ước lượng số trang từ file Word và xem dự toán chi phí cho cuốn sách của bạn.