Bố hoặc mẹ tròn 70, 80 tuổi là chuyện lớn của cả nhà. Con cháu ở xa thu xếp về, họ hàng nội ngoại được mời đủ, anh chị em trong nhà họp bàn từ vài tháng trước. Chọn nhà hàng hay làm cỗ ở nhà, mời bao nhiêu mâm thì rồi cũng xong. Việc khiến mọi người nghĩ lâu nhất thường là: năm nay biếu bố mẹ món gì để xứng với tuổi thọ ấy.
Đồ bổ, áo ấm, bức trướng mừng thọ thì các cụ đã nhận đủ qua nhiều dịp. Trong bài này, chúng tôi gợi ý một hướng khác: một cuốn sách ghi lại cuộc đời bố mẹ, trao ngay trong tiệc hoặc khởi đầu từ chính ngày vui đó. Bạn sẽ biết cuốn sách thường có những gì, phải chuẩn bị sớm bao lâu, chi phí ra sao, và nên làm gì khi ngày tiệc đã cận kề.
Món quà quen thuộc và điều các cụ thật sự mong
Thử nhìn lại những món quà mừng thọ hay gặp. Sâm, yến, thực phẩm chức năng thì bác sĩ dặn kiêng, hoặc các cụ tiếc không dám dùng, cất mãi trong tủ. Tranh chữ Thọ, khánh bạc làm buổi tiệc thêm trang trọng, nhưng tiệc tan thì chúng lên tường và nằm yên ở đó. Đồ gia dụng đời mới lại hay bị để nguyên hộp, vì bố mẹ quen dùng đồ cũ hơn.
Ngày mừng thọ, điều làm các cụ vui ít khi là giá tiền món quà. Các cụ vui vì nhà đông đủ con cháu. Các cụ còn vui hơn khi biết những năm tháng mình đã đi qua được con cháu nhớ tới và trân trọng. Một cuốn sách viết về đời các cụ chạm đúng vào niềm vui ấy, rồi ở lại trên kệ nhà rất nhiều năm sau buổi tiệc.
Bên trong một cuốn hồi ký mừng thọ
Cuốn sách không cần dày hay công phu. Sách hồi ký gia đình phổ biến ở khoảng 150 đến 200 trang, xoay quanh vài mạch chuyện:
- Gốc gác: làng quê, dòng họ, nếp sinh hoạt trong nhà ngày xưa.
- Tuổi trẻ: những năm đi học, nhập ngũ, đi làm xa hoặc lập nghiệp ở vùng đất mới.
- Lập gia đình: chuyện cưới xin, những năm chật vật nuôi các con ăn học.
- Lời dặn: phần cuối thường dành cho những điều các cụ muốn nhắn lại con cháu.
Ảnh tư liệu khiến cuốn sách gần gũi hơn hẳn. Gia đình nên lục lại ảnh cưới, ảnh thời thanh niên, ảnh cả nhà chụp trước ngôi nhà cũ, cùng giấy khen và huân huy chương. Ảnh đã ngả vàng hay sứt góc vẫn đưa vào được: ở khâu dàn trang, người phụ trách làm sạch và tăng độ sáng để ảnh đủ rõ khi in.
Nhiều nhà còn thích dành trang đầu sách cho lời chúc thọ, mỗi gia đình con cháu góp vài dòng. Bố mẹ lật trang đầu tiên đã gặp tên đủ các con, các cháu.
Lịch chuẩn bị: đếm ngược từ ngày tiệc
Đây lại là chuyện nhiều nhà nghĩ tới sau cùng. Một cuốn hồi ký không thể hoàn thành trong dăm ba tuần, nên hãy lấy ngày tiệc làm mốc rồi tính lùi.
Bố mẹ đã có bản thảo
Bản viết tay hay file Word đều được. Phần việc còn lại là biên tập, dàn trang, làm giấy phép và in. Khâu in chiếm 10 đến 15 ngày làm việc, tính từ lúc gia đình duyệt cuốn in mẫu. Bản thảo gửi càng sớm càng tốt; người phụ trách đọc qua rồi nói thẳng là còn kịp ngày tiệc hay không.
Các cụ chưa viết dòng nào
Lúc này gia đình có thể nhờ người chắp bút. Người viết hẹn các cụ trò chuyện chừng 6 đến 8 buổi, ghi âm, sau đó viết thành từng chương gửi gia đình đọc duyệt. Phần viết thường kéo dài 60 đến 90 ngày làm việc; xong mới tới dàn trang, giấy phép và in. Muốn trao tận tay cuốn sách trong ngày mừng thọ, gia đình nên khởi động trước khoảng nửa năm.
Giấy phép và số lượng in
Sách in ra dù chỉ để biếu họ hàng, bạn bè vẫn cần giấy phép, không có thì nhà in không nhận. Với sách cá nhân và gia đình, Vylink Books lo hồ sơ qua một nhà xuất bản liên kết để cuốn sách có quyết định xuất bản và mã ISBN. Số lượng in bắt đầu từ 50 cuốn, thường vừa đủ để mỗi nhà con cháu và họ hàng gần giữ một cuốn.
Chi phí cho một cuốn hồi ký mừng thọ
Khoản tiền lớn hay nhỏ trước hết tùy vào chỗ gia đình đã có bản thảo, hay cần người viết thay.
Đã có bản thảo, các khoản gồm:
- Dàn trang tính theo trang, từ 8.000 đến 25.000đ mỗi trang tùy thể loại và số ảnh. Với sách có giấy phép, khoản này đã gồm biên tập, sửa morat (các lượt đọc soát bản dàn trang) và làm hồ sơ giấy phép, mã ISBN.
- Phí đọc thẩm định do nhà xuất bản thu, báo riêng theo từng hồ sơ.
- Thiết kế bìa tính riêng, từ 1.000.000 đến 2.800.000đ tùy kiểu bìa.
- Tiền in tùy số trang và số cuốn. Bạn tự ước tính được bằng công cụ tính giá.
Cần người chắp bút, chi phí viết một cuốn hồi ký gia đình dày 150 đến 200 trang từ 35.000.000 đến 45.000.000đ.
Trường hợp nào thì người phụ trách cũng gửi báo giá bằng văn bản trước khi làm, để gia đình nắm rõ từng khoản. Không ít nhà chọn cách anh chị em cùng góp tiền, bởi cuốn sách vốn là tài sản chung của cả nhà.
Tiệc đã cận kề mà sách chưa kịp
Còn vài tuần là tới tiệc thì gia đình vẫn có món quà để trao tận tay bố mẹ: phiếu quà tặng của Vylink Books. Phiếu in khổ A5, ghi tên bố mẹ, câu chúc của con cháu và một mã QR để kiểm tra phiếu còn hiệu lực. Số tiền trên phiếu do bạn chọn. Bạn đặt qua Zalo, chuyển khoản, rồi nhận phiếu in, hoặc nhận bản ảnh nếu đang ở xa.
Phiếu có hạn 6 tháng, dùng cho mọi dịch vụ của Vylink Books: chắp bút, in sách hồi ký, sách nói hay bản sách điện tử. Trao phiếu trong tiệc, các cụ có thời gian thư thả kể chuyện sau ngày vui, và cuốn sách hoàn toàn có thể kịp làm quà sinh nhật năm sau.
Gia đình nào nhất định muốn có một cuốn sách ngay trong tiệc thì hỏi thêm về in sách ảnh. Sách ảnh in được từ 1 cuốn. Người phụ trách xem số ảnh rồi báo cho bạn có kịp ngày tiệc hay không.
Lưu cả giọng kể của bố mẹ trong sách
Có nhà muốn cuốn sách giữ được cả tiếng nói của bố mẹ. Sách nói hồi ký in sẵn một mã QR nhỏ ở mỗi chương; con cháu đưa điện thoại lên quét là nghe chương đó, không phải cài ứng dụng. Gia đình còn được giao trọn bộ file âm thanh để cất giữ.
Gia đình chọn một trong hai cách, tùy sức khỏe các cụ. Cụ nào còn khỏe thì tự đọc vài chương mình thích, thu tại nhà theo từng buổi ngắn khoảng 20 đến 30 phút. Cụ nào đã yếu hay mắt kém thì chỉ cần thu chừng 2 đến 3 phút lời dặn dò, giữ nguyên giọng thật; các chương còn lại được đọc bằng giọng dựng lại từ chính giọng của cụ. Cách thứ hai chỉ tiến hành khi các cụ tự ký văn bản đồng ý lúc hoàn toàn tỉnh táo, và bản nghe chỉ lưu trong gia đình, không bán ra ngoài. Chi phí báo riêng cho từng cuốn, tùy số chương và cách làm gia đình chọn.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu làm sách mừng thọ trước ngày tiệc bao lâu?
Nếu cần người chắp bút, nên bắt đầu trước khoảng nửa năm, vì riêng phần viết đã mất 60 đến 90 ngày làm việc. Nếu bố mẹ đã có bản thảo thì thời gian ngắn hơn nhiều. Người phụ trách sẽ đọc bản thảo và báo cho bạn còn kịp ngày tiệc hay không.
Sách hồi ký chỉ để biếu họ hàng có cần giấy phép không?
Có. Không có giấy phép thì nhà in không nhận in, kể cả khi sách chỉ để tặng. Vylink Books làm hồ sơ qua nhà xuất bản liên kết để sách có quyết định xuất bản và mã ISBN.
In ít cuốn để tặng trong nhà có được không?
Sách hồi ký in từ 50 cuốn, thường đủ cho mỗi nhà con cháu và họ hàng thân thiết một cuốn. Riêng sách ảnh thì in được từ 1 cuốn.
Tiệc chỉ còn vài tuần thì nên tặng gì?
Bạn có thể trao phiếu quà tặng in khổ A5 ngay trong tiệc, rồi làm sách sau ngày vui trong vòng 6 tháng hiệu lực của phiếu. Nếu muốn có sách ngay, hãy hỏi về in sách ảnh để người phụ trách xem có kịp hay không.
Bắt đầu từ một ấm trà với bố mẹ
Món quà này khởi đầu nhẹ nhàng hơn bạn tưởng: pha một ấm trà, mở cuốn album cũ và hỏi bố mẹ chuyện ngày xưa. Muốn gợi chuyện cho tự nhiên, bạn xem thêm bài viết hồi ký cho cha mẹ, ông bà.
Nếu bố mẹ đã có bản thảo trong máy, bạn tải lên công cụ ước lượng số trang từ file Word để biết sơ bộ độ dày và chi phí. Bản viết tay thì có thể gõ lại theo file Word mẫu trước khi gửi. Sẵn sàng rồi, bạn gọi hoặc nhắn Zalo 0822657856, kể qua về bố mẹ và ngày mừng thọ dự kiến. Người phụ trách sẽ cùng bạn sắp xếp việc nào làm trước để kịp ngày vui của các cụ.