Nhiều nhà muốn ghi lại chuyện của bố mẹ khi còn hỏi được. Những câu chuyện về những năm tháng gian khó, những bài học vượt khó của đời cha mẹ nếu không kịp ghi lại sẽ dần phai mờ theo năm tháng.
Bài viết này chia sẻ cách trò chuyện, ghi chép nhẹ nhàng và từng bước hoàn thiện cuốn sách kỷ niệm cho gia đình.
01Tại sao nên viết hồi ký cho cha mẹ, ông bà khi còn có thể?
Với những người đã đi qua phần lớn đời người, mong muốn lớn lao thường là được chia sẻ, được lắng nghe và con cháu thấu hiểu.
Khi về già, con cháu bận rộn với công việc, người lớn tuổi dễ cảm thấy trống trải. Việc bạn chủ động gợi ý: "Bố mẹ kể lại chuyện ngày xưa cho con ghi lại thành cuốn sách nhỏ nhé" mang lại nhiều ý nghĩa:
- Niềm vui tinh thần: Khi được kể lại những ký ức đẹp, những năm tháng tuổi trẻ vượt khó, cha mẹ cảm thấy những tháng ngày vất vả của mình được con cháu trân trọng và thấu hiểu.
- Sợi dây gắn kết nhiều thế hệ: Cuốn sách giúp các cháu hiểu được vì sao ông bà lại chắt chiu từng đồng, vì sao bố mẹ giữ gìn nếp nhà xưa. Đó là bài học nếp nhà sống động qua chính câu chuyện của người trong gia đình.
- Kỷ vật gia đình bền lâu: Căn nhà hay đồ đạc có thể thay đổi, nhưng một cuốn sách ghi chép cội nguồn và cuộc đời cha mẹ sẽ được con cháu giữ gìn qua nhiều thế hệ.
02Chuẩn bị gì trước khi viết hồi ký cho người già?
Khác với viết sách chuyên môn, viết hồi ký cho người cao tuổi cần sự kiên nhẫn và thấu hiểu:
- Tạo không khí thoải mái: Đừng biến buổi trò chuyện thành cuộc phỏng vấn trang nghiêm. Hãy xem đây là những buổi uống trà, những câu chuyện thủ thỉ sau bữa cơm sum vầy cuối tuần.
- Dùng máy ghi âm đơn giản: Dùng tính năng ghi âm trên điện thoại, đặt trên bàn cách người kể khoảng 1 mét. Tránh dùng micro hay thiết bị phức tạp khiến người già thấy căng thẳng.
- Cuốn sổ ghi nhanh mốc thời gian: Chuẩn bị sổ tay nhỏ để ghi nhanh các năm sinh, năm đi bộ đội, năm chuyển cơ quan hoặc địa danh xưa, tránh ngắt lời khi cha mẹ đang say sưa kể.
03Cách gợi chuyện để cha mẹ nhớ lại tự nhiên
Trí nhớ người già thường gắn liền với cảm xúc: có khi quên việc vừa làm sáng nay, nhưng lại nhớ rành rọt từng chi tiết chuyện xưa. Để cuộc trò chuyện tự nhiên, bạn có thể áp dụng vài cách sau:
Tránh câu hỏi quá chung chung
- Tránh hỏi: "Bố thấy cuộc đời mình thế nào?" (Câu hỏi này quá rộng, người nghe khó biết bắt đầu từ đâu).
- Nên hỏi: "Bố còn nhớ ngày đầu tiên rời quê đi bộ đội, bà nội tiễn bố ra đầu làng dặn gì không?" hoặc "Hồi sinh anh cả thời bao cấp, mẹ đi mua sữa vất vả thế nào?". Những mẩu chuyện cụ thể giúp dòng ký ức ùa về dễ dàng.
Đi theo mốc thời gian nhưng thuận theo cảm xúc
Có thể chia câu chuyện thành các chặng:
- Tuổi thơ và nếp nhà xưa: Làng quê, cha mẹ, anh em, những trò chơi thời nhỏ.
- Tuổi trẻ và những bước ngoặt: Rời quê đi học, đi lính, thanh niên xung phong hoặc những ngày đầu lập nghiệp.
- Lập gia đình và nuôi dạy con cái: Kỷ niệm ngày cưới thời gian khó, những đêm chăm con ốm, công việc mưu sinh nuôi cả nhà.
- Chiêm nghiệm tuổi già: Lời dặn dò, mong mỏi gửi lại cho con cháu.
Mỗi buổi trò chuyện chỉ nên kéo dài 40 đến 60 phút
Sức khỏe người già có hạn. Khi thấy giọng cha mẹ bắt đầu mệt, hãy chủ động dừng lại, rót chén nước ấm và hẹn hôm sau nói chuyện tiếp.
04Thu thập ảnh cũ và giấy tờ kỷ niệm
Cuốn hồi ký gia đình sẽ sinh động hơn khi có thêm ảnh chụp và kỷ vật:
- Ảnh chụp thời trẻ, ảnh đồng đội, ảnh thẻ ngày xưa.
- Ảnh cưới thời bao cấp, ảnh đại gia đình bên hiên nhà cũ.
- Giấy khen, huân huy chương, sổ nhật ký, thư tay ngày trước.
Lưu ý khi xử lý ảnh: Ảnh cũ hay bị ố vàng hoặc rách góc. Bạn nên dùng máy quét hoặc lấy điện thoại chụp lại thật phẳng dưới ánh sáng ban ngày. Người dàn trang sẽ giúp chỉnh sáng, xóa vết xước để khi in vào sách nhìn trang nhã, rõ nét.
05Viết hồi ký cho cha mẹ tốn bao nhiêu tiền và mất bao lâu?
Chi phí và thời gian làm một cuốn hồi ký tùy thuộc vào cách bạn thực hiện:
Cách 1: Con cháu tự ghi âm và viết lại
- Thời gian: Khoảng 2 đến 4 tháng tùy mức độ thu xếp thời gian của bạn.
- Chi phí: Bạn chỉ cần chuẩn bị tiền cho khâu dàn trang, vẽ bìa và in ấn số lượng ít (từ 50 đến 100 cuốn). Bạn có thể thử tính tiền in cho số trang dự kiến bằng công cụ tính giá trực tuyến.
Cách 2: Thuê người chắp bút
Nếu bạn bận công việc và cần người có kinh nghiệm chắp bút giúp, bạn có thể tham khảo dịch vụ chắp bút:
- Người chắp bút sẽ đến trò chuyện trực tiếp, ghi âm, gỡ băng và viết lại từng chương theo đúng giọng kể mộc mạc của cha mẹ.
- Thời gian từ lúc trò chuyện đến khi có sách in đóng bìa cứng khoảng 3 đến 5 tháng tính cả in, vừa vặn để làm quà mừng thọ hoặc dịp sum họp gia đình cuối năm.
Những câu hỏi thường gặp
- Người già nhớ trước quên sau có viết được không?
Vẫn làm được. Người viết sẽ kết hợp lời kể của cha mẹ với lời kể bổ sung của anh chị em hoặc bạn đời để xâu chuỗi lại mốc thời gian cho liền mạch. - Chuyện riêng trong nhà có nên đưa vào sách không?
Gia đình giữ quyền quyết định chi tiết nào đưa vào và chi tiết nào lược bỏ. Mục đích của cuốn sách gia đình là giữ gìn tình thân và nếp nhà, nên những chuyện không vui có thể kể nhẹ nhàng hoặc giữ kín trong nhà. - In số lượng ít từ 50 cuốn có in được không?
Công nghệ in kỹ thuật số hiện nay cho phép in từ 50 cuốn với chi phí vừa phải. Sách được in bìa cứng hoặc bìa gập trang nhã, gửi về tận nhà. - Sách kỷ niệm gia đình có cần xin giấy phép không?
Sách lưu hành nội bộ trong gia đình có thể xin giấy phép xuất bản tài liệu không kinh doanh, hoặc đăng ký xuất bản qua các Nhà xuất bản liên kết như NXB Văn học, NXB Dân Trí, NXB Phụ nữ Việt Nam, NXB Công Thương để có mã số sách và quyết định phát hành. Bạn có thể xem thêm bài hướng dẫn xin giấy phép tài liệu không kinh doanh.
Gìn giữ câu chuyện của cha mẹ cho thế hệ sau
Cuốn hồi ký nhỏ sẽ là kỷ vật quý giá cho con cháu mai sau hiểu về nguồn cội gia đình.
Tìm hiểu quy trình chắp bút: Trang dịch vụ chắp bút Vylink Books
Đọc hướng dẫn tự viết: Viết hồi ký như thế nào? Hướng dẫn từng bước
Tính thử chi phí dàn trang và in ấn: Công cụ tính giá trực tuyến
Trao đổi trực tiếp: Hotline hoặc Zalo 0862629811 (người phụ trách hỗ trợ trực tiếp).
Xem thêm: Cẩm nang tự xuất bản sách lần đầu và công cụ tính giá in sách trực tuyến.