Phát hành sách cá nhân: lên kế hoạch bán sách tự xuất bản từ trước ngày in

Sách in xong chưa có nghĩa là đã có người đọc

Người viết sách lần đầu hay tin rằng phần khó nhất là viết. Bản thảo chỉn chu, bìa đẹp, in xong là người đọc sẽ tự tìm tới. Chúng tôi hiểu niềm tin ấy, nhưng thị trường sách không vận hành như vậy.

Tháng nào cũng có thêm hàng loạt đầu sách mới ra đời. Một cuốn sách không ai nhắc tới thì cũng không ai biết để mua. Kịch bản quen thuộc là thế này: tác giả nhận sách từ nhà in, tặng vài chục cuốn cho bạn bè, họ hàng, rồi mấy thùng còn lại xếp ở góc phòng suốt nhiều tháng. Nguyên nhân thường không nằm ở nội dung. Nguyên nhân là việc giới thiệu sách chỉ bắt đầu sau khi sách đã in, tức là quá muộn.

Bài này đi theo đúng trình tự thời gian: việc gì nên làm khi bản thảo còn đang hoàn thiện, việc gì làm trong lúc chờ in, và việc gì làm sau khi sách đã đến tay người đọc. Mục tiêu đơn giản là khi sách về, đã có sẵn người chờ nhận.

Người tự phát hành đang nắm ba lợi thế

Trước khi bàn cách làm, bạn nên thấy rõ mình có gì trong tay. Tự xuất bản có phần vất vả hơn, nhưng đổi lại có ba điều mà hợp đồng với công ty sách khó cho bạn.

Thứ nhất là phần tiền về tay tác giả. Ký với công ty sách, tác giả thường hưởng nhuận bút khoảng 7% đến 10% giá bìa. Tự xuất bản và tự bán trực tiếp, sau khi trừ tiền in, tác giả có thể giữ khoảng 50% đến 70% doanh thu.

Thứ hai là sự am hiểu cuốn sách. Bạn là người biết rõ nhất lý do mình cầm bút, cuốn sách giúp được ai và chương nào đáng đọc nhất. Không người quảng bá thuê ngoài nào kể về cuốn sách thuyết phục bằng chính tác giả.

Thứ ba là được nói chuyện thẳng với người mua. Mỗi người mua là một người bạn có thể hỏi han, nghe góp ý. Những phản hồi ấy rất có giá khi bạn viết cuốn sau.

Giai đoạn bản thảo: để người quen đi cùng hành trình viết

Một thói quen phổ biến là giấu kín cuốn sách cho tới khi có bản in, rồi đăng một dòng "sách của mình đã ra". Bài đăng như thế nhận được vài lượt thích, vài lời chúc, và qua ngày hôm sau thì không còn ai nhớ.

Chúng tôi khuyên bạn làm ngược lại: chia sẻ dần dần ngay từ lúc còn đang sửa bản thảo. Dưới đây là vài kiểu bài dễ viết mà hiệu quả.

• Bài kể lý do. Điều gì thôi thúc bạn viết cuốn sách này? Cuốn sách muốn gỡ vấn đề gì cho người đọc? Có trải nghiệm nào khiến bạn thấy phải ghi lại? Một bài viết thật lòng về lý do thường được đọc kỹ hơn mọi lời chào mời.
• Bài xin ý kiến. Bạn đang phân vân giữa hai cái tên sách, hay hai mẫu bìa? Hãy đăng cả hai và hỏi mọi người thích phương án nào. Ai đã bỏ phiếu sẽ thấy mình góp một phần nhỏ vào cuốn sách, và nhóm người này thường đặt mua sớm nhất.
• Bài hậu trường. Một đoạn trích bạn thích, một ý tưởng vừa nảy ra, tấm ảnh góc bàn viết lúc khuya. Những bài nhẹ nhàng, đăng đều tay giúp bạn bè nhớ rằng có một cuốn sách đang thành hình, mà không ai thấy mình bị chào hàng.

Giai đoạn chờ in: lập danh sách đón đọc trước khi chốt số lượng

Cách chắc chắn nhất để biết bao nhiêu người thực sự muốn đọc là hỏi họ trước khi in. Danh sách đón đọc giúp bạn tránh in dư, tránh chôn vốn vào những thùng sách tồn.

Trình tự nên đi

1. Điểm xuất phát: bản thảo đã có giấy phép, mẫu bìa đã duyệt xong.
2. Mở đăng ký đón đọc trong 2 đến 3 tuần. Người quan tâm để lại họ tên, số điện thoại, địa chỉ. Trong thời gian này, bạn có được con số khá sát để chọn số cuốn in, và nhiều người đăng ký sẽ tự giới thiệu cuốn sách cho bạn bè của họ.
3. Thu tiền và giao sách chỉ khi đã có quyết định phát hành.

Hai cái lợi rõ ràng

Cái lợi đầu tiên là số lượng in dựa trên con số thật. Ví dụ bạn đã có 200 người đăng ký, việc đặt in 300 hay 500 cuốn trở thành quyết định có cơ sở, không còn là đánh cược.

Cái lợi thứ hai là bạn làm đúng luật từ bước đầu. Lúc này bạn chỉ ghi nhận thông tin người muốn đọc. Tiền chỉ được thu, sách chỉ được gửi đi khi nhà xuất bản đã ký quyết định phát hành.

Quà cho người đăng ký sớm

Món quà người đọc quý nhất lại gần như không tốn tiền: chữ ký của tác giả cùng vài dòng đề tặng riêng. Mua ở nhà sách thì không có, nên nhiều người giữ những cuốn sách như thế rất kỹ.

Ngoài ra bạn có thể cân nhắc:

• Tấm đánh dấu trang in đồng bộ với bìa, một cuốn sổ tay nhỏ, hoặc một tài liệu chuyên môn mở rộng gửi qua thư điện tử.
• Giảm 15% đến 20% so với giá bìa, hoặc hỗ trợ phí gửi sách cho 100 người đăng ký đầu tiên.
• Với sách chuyên môn, một buổi trò chuyện qua Zoom cùng những người nhận sách sớm. Bạn hiểu người đọc hơn, và họ cũng gắn bó với bạn hơn.

Chọn kênh bán: đi từ gần đến xa

Bán trực tiếp giúp bạn giữ phần lớn tiền bán sách và biết chính xác ai đang đọc mình. Với tác giả lần đầu, chúng tôi gợi ý ưu tiên theo thứ tự sau.

Gần nhất: trang cá nhân và các nhóm bạn đang tham gia

Ở 100 đến 200 cuốn đầu, phần lớn người mua là người đã quen biết bạn. Facebook cá nhân, Zalo, câu lạc bộ, hội nhóm nghề nghiệp đều là chỗ tốt để giới thiệu. Mẹo nhỏ: viết điều gì đó có ích trước, để đường dẫn đăng ký mua ở cuối bài hoặc ở phần bình luận. Người đọc dễ chịu với cách này hơn hẳn một bài rao bán thẳng.

Xa hơn một bước: trang giới thiệu riêng của cuốn sách

Người chưa biết bạn cần thêm lý do để tin. Một trang giới thiệu chỉn chu cho họ lý do ấy: bìa sách rõ nét, ảnh phối cảnh cuốn sách ở vài góc, mục lục, một chương đọc thử tiêu biểu. Nếu đã có vài người đọc trước bản thảo, lời nhận xét của họ đặt ở đây đáng tin hơn bất kỳ lời tác giả tự khen.

Với sách làm tại Vylink Books, mỗi cuốn có thể có trang bán riêng, địa chỉ dạng vylinkbook.com/sach/ten-cuon-sach. Có quyết định phát hành rồi, bạn bật chế độ "Bán sách": người đọc quét mã VietQR, tiền vào thẳng tài khoản của bạn. Bạn theo dõi trạng thái từng đơn và in nhãn gửi bưu điện ngay trên trang đó.

Xa nhất: sàn thương mại điện tử

Sàn thương mại điện tử nhận lo phần giao hàng và thu tiền tận nơi khắp cả nước. Điều kiện để mở gian hàng sách là có quyết định xuất bản và mã ISBN hợp lệ. Phí sàn thường khoảng 10% đến 17% giá bán tùy sàn và ngành hàng, nên bạn cần cộng sẵn khoản này khi đặt giá để không hụt lãi.

Chuỗi nhà sách: kênh dành cho lần tái bản

Mong thấy sách mình trên kệ một nhà sách lớn là điều ai cũng hiểu. Có điều, ở đợt in đầu, kênh này thường chưa mang lại lợi.

Lý do nằm ở cách nhà sách làm việc với sách mới: họ giữ 40% đến 55% giá bìa, phần lớn chỉ nhận ký gửi, và thời gian đối soát tiền thường 3 đến 6 tháng. Vì thế chúng tôi khuyên đợt đầu hãy tập trung bán trực tiếp cho người đã biết mình. Đến khi sách được đón nhận rộng, bạn tái bản từ 1.000 cuốn trở lên và có người phụ trách chở sách vào kho, theo dõi đối soát, khi đó làm việc với chuỗi nhà sách mới thật sự xứng công sức. Các chi tiết về chiết khấu, ký gửi và sách bị trả về có trong bài Nhà xuất bản và nhà sách có bán sách giúp tác giả không?.

Sau khi bán: giữ người đọc ở lại với bạn

Bán xong cuốn sách đầu tay không phải là kết thúc. Đó là lúc bạn bắt đầu có một nhóm người đọc của riêng mình.

Một cách dễ làm: in mã QR ở trang cuối sách, dẫn về nhóm Zalo hoặc Facebook. Ở đó người đọc có thể trao đổi với nhau và gửi cảm nhận cho tác giả.

Hãy đón nhận mọi phản hồi, kể cả lời chê. Chúng cho bạn chất liệu thật để viết tiếp, và không ít lần, đề tài cho cuốn sách kế tiếp lại đến từ chính những câu hỏi của người đọc.

Câu hỏi thường gặp

Bước tiếp theo cùng Vylink Books

Có người làm nghề chỉ đường từng bước, việc làm sách sẽ nhẹ đi rất nhiều: dàn trang, thiết kế bìa, thủ tục với nhà xuất bản, cho tới khi sách in xong.

Vylink Books đảm nhận các công đoạn kỹ thuật đó và gửi bạn ảnh phối cảnh cuốn sách để bạn chủ động giới thiệu với người đọc. Ba việc bạn có thể làm ngay:

• Soạn bản thảo đúng chuẩn ngay từ đầu với file Word mẫu.
• Xem tổng thể con đường làm sách trong Cẩm nang tự xuất bản sách lần đầu, gồm sơ đồ 5 bước và các lưu ý của nghề in.
• Tải bản thảo lên để ước lượng số trang từ file Word và phác thảo ngân sách cho cuốn sách của bạn.