Nhiều tác giả lần đầu tự in sách hay nghĩ: chỉ cần sách được cấp phép xuất bản, in xong gửi vào các chuỗi nhà sách lớn là có người bán hộ. Thực tế ngoài đời khác hẳn suy nghĩ đó. Nhà sách chỉ là nơi bày hàng, còn việc tìm người mua hoàn toàn là việc của tác giả.
Bài viết này nói thẳng những chuyện ít ai kể về cách vận hành của nhà sách, con số chiết khấu thực tế và cách một tác giả nhỏ nên tự xoay xở để bán được sách.
01Nhà xuất bản có bán sách cho bạn không?
Câu trả lời ngắn gọn là không.
Tại Việt Nam, nhà xuất bản là đơn vị được cấp phép hoạt động xuất bản và chịu trách nhiệm về nội dung sách mang tên mình. Khi bạn làm sách theo hình thức tự xuất bản hoặc liên kết xuất bản, nhiệm vụ của nhà xuất bản gồm:
- Đọc duyệt nội dung bản thảo xem có vi phạm điều cấm của Luật Xuất bản hay không.
- Cấp mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN).
- Ký quyết định xuất bản trước khi in; sau khi sách in xong và nộp lưu chiểu thì ký quyết định phát hành.
Khi sách in xong và có quyết định phát hành, trách nhiệm pháp lý của nhà xuất bản coi như hoàn tất. Họ không có bộ phận tiếp thị đi tìm người mua lẻ cho từng cuốn sách liên kết, và họ cũng không chở sách của bạn đi phân phối khắp các tỉnh thành. Cuốn sách bán được hay nằm yên trong thùng carton hoàn toàn phụ thuộc vào bạn.
02Chuỗi nhà sách lớn vận hành như thế nào?
Nhiều người bước vào các nhà sách lớn ở trung tâm thành phố, thấy sách xếp ngay ngắn dưới ánh đèn sáng loáng thì ao ước cuốn sách của mình cũng được nằm trên kệ. Nhưng để cuốn sách đứng được ở đó, bạn phải chấp nhận những luật chơi rất khắt khe.
Mức chiết khấu từ 40% đến 55% giá bìa
Nhà sách không mua hàng với giá bìa. Để một cuốn sách được đưa vào chuỗi, mức chiết khấu thông thường bạn phải cắt lại cho nhà phân phối hoặc hệ thống nhà sách dao động từ 40% đến 55% giá bìa.
Giả sử cuốn sách của bạn có giá bìa 100.000 đồng:
- Nhà sách giữ lại 40.000 đến 55.000 đồng cho mỗi cuốn bán ra.
- Bạn nhận về từ 45.000 đến 60.000 đồng.
Từ số tiền 45.000 đến 60.000 đồng thu về đó, bạn phải tự trang trải toàn bộ chi phí trước đó: tiền biên tập, dàn trang, vẽ bìa, xin giấy phép xuất bản và tiền in ấn thành phẩm tại nhà in. Nếu bạn in khoảng 300 đến 500 cuốn, tiền in mỗi cuốn khoảng 14.500 đến 21.000 đồng (sách 200 trang, ruột 1 màu, bìa mềm). Sau khi trừ hết chi phí, phần tiền còn lại về tay tác giả rất mỏng, thậm chí bị lỗ nếu phát sinh thêm chi phí vận chuyển.
Bán ký gửi, không mua đứt
Các hệ thống nhà sách hầu như không mua đứt sách của tác giả mới. Họ nhận sách theo dạng ký gửi. Nghĩa là bạn chở sách đến giao cho kho của họ, họ nhập vào hệ thống và phân bổ đi các chi nhánh. Bán được cuốn nào thì họ ghi nhận cuốn đó; cuốn nào không bán được sau một thời gian thì họ làm thủ tục trả lại cho bạn. Nhà sách không chịu rủi ro về hàng tồn kho, người chịu toàn bộ rủi ro đọng vốn là tác giả.
Chu kỳ đối soát công nợ kéo dài 3 đến 6 tháng
Nhà sách không trả tiền ngay khi bán được sách. Thủ tục kế toán của các chuỗi lớn thường đối soát công nợ theo quý hoặc nửa năm một lần. Bạn phải làm biên bản đối soát số lượng bán thực tế trên hệ thống, xuất hóa đơn chứng từ rồi chờ kế toán duyệt chi. Nhiều tác giả nhỏ gửi vài chục cuốn sách vào hiệu sách, tiền bán chưa đủ bù tiền xăng xe đi lại làm thủ tục đối soát và thu hồi nợ.
Tỷ lệ hư hao sách trưng bày
Sách để trên giá ở hiệu sách mở cho hàng ngàn lượt khách vào xem mỗi ngày. Người đọc cầm lên lật giở, gấp mép trang, gáy sách bị bẻ cong hoặc bìa bị trầy xước, dính bụi bẩn. Sau vài tháng nằm trên kệ mà không có người mua, nhà sách đóng thùng trả hàng về cho tác giả. Sách trả về thường có một phần bị quăn góc, trầy bìa, khó bán lại như sách mới.
Sách của tác giả mới được bày ở đâu?
Mỗi tháng có rất nhiều sách mới từ các công ty phát hành lớn đổ về nhà sách. Mặt bằng trưng bày thì có hạn. Các vị trí đẹp như bàn trưng bày ở cửa ra vào, đầu kệ lớn hay khu vực sách bán chạy đều được ưu tiên cho các đơn vị lớn hoặc tác giả đã nổi tiếng, thậm chí các đơn vị này phải trả tiền thuê vị trí trưng bày hàng tháng.
Sách của một tác giả mới, không có chiến dịch quảng bá kèm theo, thường chỉ được xếp một cuốn duy nhất quay sống gáy ra ngoài ở các dãy kệ sâu bên trong hoặc tầng sát sàn nhà. Người đi dạo mua sách bình thường gần như không bao giờ nhìn thấy cuốn sách của bạn.
03Ai chịu trách nhiệm làm truyền thông cho cuốn sách?
Nhiều người nghĩ gửi sách vào nhà sách thì nhà sách sẽ quảng cáo giúp mình. Với tác giả mới, gần như không có chuyện đó.
Nhà sách chỉ là một mặt bằng bán lẻ. Họ không viết bài giới thiệu về cuốn sách của bạn trên mạng xã hội, không gửi email giới thiệu sách tới khách hàng, và không tổ chức giao lưu ký tặng nếu cuốn sách đó không bảo đảm mang lại doanh số lớn cho họ.
Nếu chính bạn không nói về cuốn sách của mình, rất ít người biết nó tồn tại. Muốn bán được sách, tác giả bắt buộc phải tự lên kế hoạch giới thiệu sách tới đúng những người đang cần đọc nội dung đó.
04Tác giả tự xuất bản nên tự bán sách như thế nào?
Hiểu rõ thực tế trên không phải để bạn nản lòng, mà để bạn chọn đúng cách làm ngay từ đầu. Thay vì mất từ 40% đến 55% chiết khấu cho nhà sách và chịu cảnh bị động, tác giả tự xuất bản có những cách đi thực tế hơn nhiều:
Tự giữ lại phần lớn doanh thu bằng cách bán trực tiếp
Khi bán trực tiếp cho người đọc qua trang cá nhân, nhóm Zalo hoặc trang web riêng, bạn giữ lại toàn bộ số tiền bán sách sau khi trừ chi phí in ấn và gửi hàng bưu điện. Thay vì chỉ nhận vài chục ngàn đồng mỏng manh từ nhà sách, bạn có đủ ngân sách để trang trải chi phí làm sách và tái bản các đợt tiếp theo.
Mở trang nhận đăng ký trước khi in
Đừng vội in một ngàn cuốn khi chưa biết có ai mua hay không. Khi bản thảo vừa dàn xong và có quyết định xuất bản, hãy lập một trang đăng ký nhận sách ngắn gọn. Bạn gửi đường link này cho bạn bè, đồng nghiệp và những người từng quan tâm đến chủ đề bạn viết.
Nhận đăng ký trước mang lại hai cái lợi lớn:
- Bạn biết chính xác có bao nhiêu người sẵn sàng đón đọc, từ đó quyết định số lượng in sát thực tế (ví dụ 100 hay 300 cuốn), tránh in thừa đọng vốn chật nhà.
- Bạn xây dựng được danh sách độc giả đầu tiên cùng số điện thoại và địa chỉ nhận hàng để khi sách in xong là có thể đóng gói gửi đi ngay.
Tập trung vào nhóm người đọc có sẵn
Nếu bạn viết sách chuyên môn, khách hàng và học viên cũ chính là những người đầu tiên cần đọc cuốn sách đó để áp dụng vào công việc. Nếu bạn viết sách chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh, các đối tác và bạn bè cùng ngành sẽ là người ủng hộ bạn. Nếu bạn in cuốn hồi ký gia đình, người thân và họ hàng dòng tộc sẽ trân trọng cuốn sách hơn bất kỳ người lạ nào ngoài hiệu sách.
Khi nào mới nên gửi sách vào các chuỗi nhà sách lớn?
Bạn chỉ nên tính đến việc gửi sách vào nhà sách khi hội đủ 3 điều kiện:
- Cuốn sách đã bán tốt qua các kênh trực tiếp và có nhiều người đọc chủ động ra hiệu sách hỏi tìm tên cuốn sách đó.
- Bạn tái bản với số lượng từ 1.000 đến 2.000 cuốn trở lên để giá thành in mỗi cuốn giảm xuống đủ thấp, chịu được mức chiết khấu 50%.
- Bạn có người riêng hoặc bộ phận phụ trách việc đóng gói, gửi hàng vào kho và theo dõi đối soát công nợ định kỳ mỗi quý.
05Tự lên kế hoạch giới thiệu sách cùng vylink Books
Tại Vylink Books, chúng tôi không hứa hẹn đưa cuốn sách của bạn thành sách bán chạy trên kệ nhà sách lớn, vì lời hứa đó không có thật đối với một tác giả mới.
Điều chúng tôi làm là chuẩn bị cho bạn những công cụ thực tế để bạn tự chủ việc bán sách của mình:
- Trang nhận đăng ký sách riêng: Tạo đường link giới thiệu sách mang tên bạn để gửi người quen đăng ký nhận sách trước ngày phát hành.
- Kế hoạch ra mắt sách từng tuần: Lịch trình chi tiết từ 8 tuần trước ngày in đến 4 tuần sau ngày phát hành, hướng dẫn từng bước cần làm để giới thiệu sách tới đúng người cần mua.
- Tính toán chi phí minh bạch: Công cụ tính giá giúp bạn biết rõ giá thành in mỗi cuốn và điểm hòa vốn trước khi quyết định in số lượng bao nhiêu.
Xem thêm các bài viết liên quan để chuẩn bị cho cuốn sách của bạn: